Tôi có khoảng 2.000 file ghi chép. Phần lớn vô dụng. Một số ít thì mỗi lần mở ra tiết kiệm cho tôi cả buổi làm việc. Khác biệt giữa hai loại này không phải độ dài, mà là loại câu hỏi chúng trả lời.
Ghi chép không phải để nhớ
Nếu mục đích là nhớ, thì ghi chép là thất bại: tôi không đọc lại 90% số đó. Nhưng viết ra một vấn đề buộc tôi phải nói rõ nó là gì — và thường thì đến câu thứ ba tôi đã thấy chỗ mình hiểu sai.
Đó là giá trị thật: viết là một cách nghĩ chậm. Tôi không ghi để lưu; tôi ghi vì không viết thì không nghĩ xong.
Ba loại ghi chép có ích
Sau nhiều năm, chỉ ba loại tồn tại lâu và có ích lại:
1. Ghi chép quyết định. Không phải “đã chọn X”, mà là “đã chọn X thay vì Y, vì Z, và điều này sẽ sai nếu W”. Sáu tháng sau, câu hỏi thật không phải là “ta đã chọn gì” — cái đó thì code trả lời được — mà là “lúc đó ta đã biết gì mà giờ ta quên”.
2. Ghi chép sự cố. Triệu chứng, nguyên nhân gốc, cách sửa, và cách nhận ra lần sau. Viết đúng ba dòng này thì lần thứ hai gặp lại cùng lỗi, tôi mất 5 phút thay vì 2 tiếng.
3. Câu hỏi mở. Những điều tôi chưa hiểu và không muốn giả vờ hiểu. Loại này ít khi được trả lời dứt khoát, nhưng là thứ duy nhất giúp tôi biết mình đang ở đâu.
Định dạng tôi dùng
Mỗi file một chủ đề. Tiêu đề là một câu hỏi hoặc một khẳng định, không phải “note ngày 12”. Dòng đầu tiên là kết luận — vì đó là thứ tôi cần đọc lại, không phải phần dẫn nhập.
# Vì sao job build treo ở bước sharp?
Kết luận: sharp giữ handle file, build không exit. Sửa bằng
await sharp(...).toBuffer() thay vì .toFile(rồi không await).
Triệu chứng: log dừng ở "resizing images", process không thoát.
Nguyên nhân: promise không await, handle mở.
Cách nhận ra lần sau: build treo > 30s mà CPU = 0%.
Ngày: 2026-10-08
Dòng cuối cùng tôi luôn ghi ngày. Không phải để kỷ niệm — để biết thông tin này cũ đã bao lâu.
Những gì tôi đã bỏ
- Hệ thống phân loại tag công phu. Tôi dành nhiều thời gian nghĩ tag hơn viết nội dung. Giờ chỉ tìm bằng grep.
- Ghi chép cuộc họp đầy đủ. Tôi chỉ giữ quyết định và việc cần làm, kèm tên người.
- Note không có kết luận. Một file toàn câu hỏi mà không có câu trả lời nào là một việc chưa làm, không phải một ghi chép.
Một quy tắc
Khi tôi thấy mình đang định mở lại lịch sử git để hiểu vì sao một dòng code tồn tại, đó là dấu hiệu tôi đã không ghi chép ở đúng chỗ. Mười phút viết lại lý do lúc làm thường tiết kiệm hai giờ đọc diff sáu tháng sau — của chính tôi hoặc của người sau.
Ghi chép không phải thói quen tốt để khoe. Nó là kỹ năng, và nó có đầu ra kiểm tra được: lần sau bạn mất bao lâu để làm lại việc này?